آیا تا به حال احساس کردهاید که آرنج شما پس از فعالیتهای روزمره یا ورزش، به جای بهبودی، با درد و خشکی بیشتری مواجه میشود؟ استئوکندریت دیسکان (Osteochondritis Dissecans) که به اختصار OCD نامیده میشود، یکی از دلایل مهم این ناراحتیها، به ویژه در نوجوانان و جوانان فعال است . این بیماری اگر به موقع تشخیص داده و درمان نشود، میتواند منجر به آسیبهای دائمی و آرتروز زودرس شود. در این مقاله، تیم تخصصی کلینیک کاردرمانی قصرالدشت شیراز شما را با این عارضه، علائم، روشهای تشخیص و مهمترین بخش درمانی آن یعنی توانبخشی و کاردرمانی آرنج آشنا میکند.
استئوکندریت دیسکان (OCD) آرنج چیست؟
استئوکندریت دیسکان یک عارضه مفصلی است که در آن، بخش کوچکی از استخوان زیر غضروف مفصل به دلیل اختلال در خونرسانی، دچار مرگ سلولی (نکروز) میشود . این اتفاق باعث نرم شدن استخوان و ترک خوردن غضروف پوشاننده آن میگردد. به مرور زمان، این قطعه استخوان و غضروف ممکن است شل شده و حتی به صورت یک جسم آزاد در فضای مفصل آرنج حرکت کند.
اگرچه زانو شایعترین محل درگیری است، اما آرنج دومین ناحیه شایع برای بروز این بیماری محسوب میشود . در آرنج، این عارضه اغلب سطح محدب و بیرونی مفصل (کاپیتلوم) را درگیر میکند .
چرا این بیماری رخ میدهد؟
علت دقیق این بیماری هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما تحقیقات و منابع پزشکی معتبر، عوامل زیر را در بروز آن مؤثر میدانند :
· استرس و ضربههای مکرر: مهمترین عامل، وارد شدن فشارها و ضربات کوچک اما مداوم به مفصل آرنج است. این مسئله به ویژه در ورزشکاران جوانی که در رشتههایی مانند ژیمناستیک، بیسبال (پرتابکنندگان)، تنیس و وزنهبرداری فعالیت دارند، بسیار شایع است .
· اختلال در خونرسانی (ایسکمی): نرسیدن خون کافی به ناحیه کوچکی از استخوان، فرآیند مرگ سلولی را آغاز میکند .
· عوامل ژنتیکی: در برخی موارد، سابقه خانوادگی و استعداد ژنتیکی میتواند در ابتلا به این بیماری نقش داشته باشد .
علائم هشداردهنده استئوکندریت دیسکان آرنج
علائم این بیماری معمولاً به تدریج ظاهر میشوند و با پیشرفت آسیب شدت مییابند. مهمترین نشانهها عبارتند از :
· درد مبهم و عمقی: شایعترین علامت، دردی است که در قسمت خارجی یا جلوی آرنج احساس میشود و با فعالیت (مانند بلند کردن اشیا یا تکیه دادن روی دست) تشدید مییابد.
· تورم و حساسیت به لمس: ممکن است در اطراف مفصل، تورم و گرمی خفیفی احساس شود.
· کاهش دامنه حرکتی: فرد متوجه میشود که نمیتواند آرنج خود را به طور کامل صاف یا خم کند.
· قفل شدن یا جا خالی دادن مفصل: اگر قطعه استخوان و غضروف جدا شده باشد، ممکن است بین استخوانها گیر کند و مانع حرکت شود. همچنین ممکن است هنگام حرکت آرنج، صداهای کلیک یا تق تق شنیده شود.
· ضعف در عضلات ساعد و دست: کاهش توانایی در گرفتن اشیا یا انجام حرکات چرخشی ساعد.
تشخیص دقیق؛ اولین قدم در مسیر درمان
تشخیص به موقع و دقیق، کلید موفقیت در درمان این بیماری است. فرآیند تشخیص شامل موارد زیر است:
1. معاینه بالینی توسط متخصص: پزشک یا کاردرمان با بررسی سابقه بیمار و انجام تستهای فیزیکی، ثبات مفصل و دامنه حرکتی را ارزیابی میکند .
2. تصویربرداری پیشرفته:
· رادیوگرافی (اشعه ایکس): اولین مرحله تصویربرداری برای مشاهده استخوان و رد سایر مشکلات است .
· امآرآی (MRI): دقیقترین روش برای تشخیص OCD محسوب میشود. MRI تصاویر واضحی از غضروف و استخوان ارائه میدهد و میتواند وسعت آسیب و پایداری قطعه جدا شده را به خوبی نشان دهد .
رویکردهای درمانی: از حفاظتی تا جراحی
انتخاب روش درمان به سن بیمار، اندازه ضایعه و پایداری قطعه غضروف بستگی دارد.
درمان غیرجراحی (محافظهکارانه)
در کودکان و نوجوانانی که صفحات رشدشان باز است و ضایعه پایدار بوده و قطعه جدا نشده باشد، درمان غیرجراحی اولویت دارد. این روش شامل :
· استراحت نسبی و اجتناب از فعالیتهای فشارآور: قطع موقت ورزشهای سنگین و فعالیتهایی که به آرنج فشار میآورند.
· آتلبندی موقت: برای بیحرکت نگه داشتن نسبی مفصل و کاهش استرس روی ناحیه آسیبدیده.
· داروهای ضدالتهاب: برای کنترل درد و التهاب (تحت نظر پزشک).
درمان جراحی
اگر درمان غیرجراحی پس از چند ماه مؤثر واقع نشود، قطعه کاملاً جدا شده باشد یا ضایعه بزرگ باشد، جراحی (اغلب به روش آرتروسکوپی) توصیه میشود. هدف از جراحی، تثبیت قطعه در جای خود یا تحریک خونرسانی برای ترمیم است .
نقش حیاتی کاردرمانی و توانبخشی در درمان OCD آرنج
چه بیمار تحت درمان غیرجراحی قرار گیرد و چه جراحی، کاردرمانی قلب تپنده فرآیند بهبودی است. در کلینیک کاردرمانی قصرالدشت شیراز، برنامه توانبخشی به صورت اختصاصی برای هر بیمار طراحی میشود.
اهداف اصلی کاردرمانی در این مسیر عبارتند از:
1. کاهش درد و التهاب: استفاده از روشهای درمانی مانند یخدرمانی، اولتراسوند و تکنیکهای دستی برای تسکین علائم.
2. بازیابی دامنه حرکتی آرنج: به دلیل بیحرکتی یا جراحی، ممکن است مفصل دچار خشکی و سفتی شود. کاردرمانگر با استفاده از تمرینات کششی ملایم و تکنیکهای مخصوص (مانند mobilisation)، به تدریج دامنه حرکتی طبیعی خم و راست شدن آرنج و چرخش ساعد را بازمیگرداند .
3. تقویت عضلات اطراف مفصل: عضلات قوی میتوانند از مفصل محافظت کرده و ثبات آن را افزایش دهند. برنامه کاردرمانی شامل تمرینات هدفمند برای تقویت عضلات بازو، ساعد و مچ دست بدون اعمال فشار به ناحیه آسیبدیده است .
4. بازگشت به فعالیتهای روزمره و ورزشی: کاردرمانگر به بیمار کمک میکند تا بتواند دوباره فعالیتهای عادی خود مانند نوشتن، آشپزی، یا بلند کردن اشیا را بدون مشکل انجام دهد. این مرحله شامل تمرینات شغلی و شبیهسازی فعالیتهای ورزشی برای بازگشت ایمن به میدان ورزش است.
5. پیشگیری از عود مجدد: کاردرمانگر با آموزش اصول صحیح حرکت، نحوه استفاده از مفصل و انجام تمرینات اصلاحی، از وارد شدن دوباره فشار به ناحیه آسیبدیده و بروز مجدد بیماری جلوگیری میکند .
تجهیزات و روشهای نوین در کلینیک قصرالدشت
تیم کاردرمانی ما در شیراز با بهرهگیری از بهروزترین تجهیزات و متدهای روز دنیا، بهترین خدمات توانبخشی را به مراجعین گرامی ارائه میدهد. این خدمات شامل موارد زیر است:
· تمرینات درمانی اختصاصی و پیشرفته
· استفاده از مدالیتههای فیزیکی برای کاهش درد و تسریع بهبودی
· آموزش جامع به بیمار و خانواده
· طراحی برنامه ورزشی در منزل برای تسریع روند بهبودی
جمعبندی
استئوکندریت دیسکان آرنج یک بیماری جدی است که نباید نادیده گرفته شود. توجه به علائم اولیه و مراجعه به موقع به متخصص، میتواند از پیشرفت بیماری و نیاز به جراحیهای وسیع جلوگیری کند. به خاطر داشته باشید که درمان این عارضه تنها به استراحت یا جراحی ختم نمیشود، بلکه کاردرمانی و توانبخشی صحیح، رمز بازگشت کامل و بدون درد به زندگی عادی و فعالیتهای ورزشی است.
اگر شما یا فرزندتان از درد مزمن آرنج رنج میبرید یا اخیراً تحت درمان استئوکندریت دیسکان قرار گرفتهاید، تیم مجرب و متخصص کلینیک کاردرمانی قصرالدشت شیراز آماده ارائه مشاوره و همراهی شما در تمام مراحل تشخیص، درمان و توانبخشی است.
برای رزرو نوبت و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید.
۰۹۳۹۲۰۲۴۶۳۶
۰۹۱۰۷۴۴۳۰۱۱
دکتر سجاد پیشه ور