این مطلب با هدف ارائه اطلاعات مفید به مراجعین و تأکید بر نقش حیاتی کاردرمانی در درمان این عارضه تدوین شده است.
سندرم تونل رادیال: تشخیص دقیق، درمان مؤثر و نقش کاردرمانی در بهبودی پایدار
آیا تا به حال دردی مبهم و عمیق در قسمت خارجی آرنج خود احساس کردهاید که با چرخش مچ دست یا استفاده از ماوس کامپیوتر تشدید شود؟ این درد ممکن است با خستگی شدید در ساعد همراه باشد و تصور کنید که به آرنج تنیس بازان مبتلا شدهاید، اما علائم شما کمی متفاوت است. شاید شما به سندرم تونل رادیال دچار شده باشید؛ عارضهای که به اندازه سندرم تونل کارپال شناخته شده نیست، اما میتواند درد و ناتوانی قابل توجهی ایجاد کند . در این مقاله، تیم تخصصی کلینیک توانبخشی قصرالدشت شیراز شما را با این سندرم، علائم، روشهای تشخیص و مهمترین بخش درمانی آن یعنی کاردرمانی و توانبخشی تخصصی آشنا میکند.
سندرم تونل رادیال چیست؟
سندرم تونل رادیال (Radial Tunnel Syndrome) یک نوروپاتی فشاری است که در اثر تحت فشار قرار گرفتن شاخه عمقی عصب رادیال، به نام عصب بیناستخوانی خلفی (PIN)، در ناحیه آرنج و قسمت فوقانی ساعد ایجاد میشود . عصب رادیال یکی از سه عصب اصلی بازو (به همراه عصب مدیان و اولنار) است که از شبکه بازویی در گردن منشأ گرفته و تمام مسیر را تا نوک انگشتان طی میکند .
تونل رادیال یک کانال تشریحی در ساعد است که توسط استخوانها، عضلات و تاندونها احاطه شده است. مهمترین بخش این تونل، عضله سوپیناتور و لبه فیبروتیک آن (قوس فروز) است که عصب رادیال از زیر آن عبور میکند . هرگونه التهاب، تنگی یا فشار در این ناحیه میتواند منجر به بروز علائم سندرم تونل رادیال شود.
علتهای بروز سندرم تونل رادیال
این سندرم زمانی رخ میدهد که عصب رادیال در مسیر عبور خود از تونل رادیال تحت فشار قرار گیرد. مهمترین عوامل ایجادکننده این فشار عبارتند از :
1. حرکات تکراری و استفاده بیش از حد از دست: شایعترین علت، انجام حرکات تکراری به ویژه حرکات چرخشی ساعد (پروناسیون و سوپیناسیون) و خم و راست کردن مکرر مچ دست است. مشاغل و فعالیتهایی مانند کار با کامپیوتر (استفاده مداوم از ماوس)، استفاده از پیچگوشتی، خرد کردن سبزیجات، گردگیری، جارو کشیدن و رانندگی طولانی مدت میتوانند عامل ایجاد یا تشدید بیماری باشند .
2. ضربه مستقیم: وارد شدن ضربه مستقیم به سطح خارجی آرنج یا ساعد میتواند باعث التهاب و فشار روی عصب شود .
3. عوامل ساختاری: در برخی افراد، تونل رادیال به طور طبیعی باریکتر است یا ممکن است نوارهای فیبروتیک اضافی در این ناحیه وجود داشته باشد که زمینهساز فشار روی عصب شود .
4. تودهها: به ندرت، وجود تودههایی مانند لیپوم (تومور چربی خوشخیم) یا کیست گانگلیون میتواند به عصب فشار وارد کند .
5. بیماریهای زمینهای: شرایطی مانند دیابت یا کمکاری تیروئید میتوانند اعصاب را حساستر و مستعدتر به فشار کنند .
چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا هستند؟
· این سندرم بیشتر در بزرگسالان بین ۳۰ تا ۵۰ سال دیده میشود .
· شیوع آن در زنان بیشتر از مردان است .
· افرادی که مشاغل یا فعالیتهایشان مستلزم حرکات تکراری مچ و ساعد است، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
علائم هشداردهنده سندرم تونل رادیال
مهمترین علامت این بیماری درد است، اما ویژگیهای آن با دقت میتواند به تشخیص کمک کند :
· درد مبهم و عمیق: شایعترین علامت، دردی مبهم و خستهکننده در قسمت خارجی آرنج و قسمت بالای ساعد است. این درد اغلب شبیه به یک خستگی شدید در ناحیه توصیف میشود .
· محل دقیق درد: برخلاف آرنج تنیس بازان که درد دقیقاً روی برجستگی استخوانی خارجی آرنج (اپیکندیل خارجی) متمرکز است، در سندرم تونل رادیال درد در حدود ۴ تا ۵ سانتیمتر پایینتر از این برجستگی احساس میشود .
· تشدید درد با فعالیتهای خاص: درد با چرخش ساعد (به خصوص در حالت مقاومتدار)، صاف کردن مچ دست در مقابل مقاومت، یا صاف نگه داشتن انگشت میانی در برابر فشار (تست مقاومت انگشت میانی) بدتر میشود .
· درد شبانه: ممکن است درد در شب و هنگام خواب تشدید شود .
· ضعف عضلانی: با پیشرفت بیماری، ممکن است ضعف در عضلات ساعد و مچ دست ایجاد شود که منجر به مشکل در گرفتن و بلند کردن اشیا یا افتادن اشیا از دست میشود . در موارد شدید و پیشرفته، ضعف میتواند به افتادگی مچ دست (wrist drop) منجر شود .
· عدم وجود علائم حسی مشخص: از آنجایی که شاخه درگیر عمدتاً حرکتی است، برخلاف سایر سندرمهای فشاری، گزگز و کرختی (بیحسی) معمولاً دیده نمیشود یا بسیار نادر است. در برخی موارد، ممکن است کاهش حس در ناحیه پشت دست بین انگشت شست و اشاره احساس شود .
تفاوت کلیدی با آرنج تنیس بازان
تشخیص سندرم تونل رادیال از آرنج تنیس بازان (اپیکندیلیت خارجی) بسیار مهم و در عین حال دشوار است، زیرا علائم این دو بیماری شباهت زیادی دارند. اما تفاوتهای ظریفی وجود دارد:
ویژگی آرنج تنیس بازان /سندرم تونل رادیال
محل اصلی درد روی برجستگی استخوانی خارجی آرنج / ۴-۵ سانتیمتر پایینتر از برجستگی
نوع درد درد موضعی و تیرکشنده / درد مبهم، عمیق و خستهکننده
نقطه حساس به لمس روی اپیکندیل خارجی /روی تونل رادیال در قسمت فوقانی ساعد
تشدید با خم کردن مچ به پشت در مقابل مقاومت/ چرخش ساعد (سوپیناسیون) در مقابل مقاومت و صاف کردن انگشت میانی
تشخیص دقیق؛ اولین قدم در مسیر درمان
تشخیص این سندرم عمدتاً بر اساس معاینه بالینی دقیق توسط متخصص کاردرمانی یا پزشک ارتوپد صورت میگیرد . مراحل تشخیص عبارتند از:
1. گرفتن شرح حال: پزشک یا کاردرمان در مورد نوع فعالیت، شغل، سابقه آسیب و علائم بیمار سوال میکند.
2. معاینه فیزیکی: متخصص با لمس دقیق نقاط حساس، بررسی دامنه حرکتی و انجام تستهای تحریککننده (مانند تست مقاومت انگشت میانی و تست سوپیناسیون مقاومتدار) به دنبال منبع درد میگردد .
3. تصویربرداری و الکترودیاگنوستیک:
· رادیوگرافی (اشعه ایکس) و امآرآی: برای رد سایر مشکلات مانند شکستگی، آرتروز یا تودهها تجویز میشوند .
· الکترومیوگرافی و نوار عصب (EMG/NCV): این تستها میتوانند به تأیید تشخیص و تعیین شدت درگیری عصب کمک کنند، اگرچه در مراحل اولیه ممکن است نتایج طبیعی باشند .
رویکردهای درمانی: از اقدامات خانگی تا جراحی
خوشبختانه، اکثر بیماران با درمانهای غیرتهاجمی بهبود مییابند.
درمانهای اولیه و خانگی
· اصلاح فعالیت و استراحت نسبی: مهمترین اقدام، شناسایی و اجتناب از حرکات و فعالیتهایی است که باعث تشدید درد میشوند. به دست خود استراحت دهید و از کشیدن، هل دادن، چرخاندن و گرفتن اشیا با قدرت خودداری کنید .
· یخدرمانی: در مراحل اولیه و هنگام تشدید درد، استفاده از کمپرس یخ به مدت ۱۵-۲۰ دقیقه چند بار در روز میتواند به کاهش التهاب کمک کند .
· استفاده از آتل: اگر درد در شب بدتر میشود، استفاده از یک آتل سبک آرنج یا مچ در هنگام خواب میتواند از خم شدن طولانیمدت مفصل و فشار بیشتر روی عصب جلوگیری کند .
· داروهای ضدالتهابی: مصرف داروهای NSAID (مانند ایبوپروفن) زیر نظر پزشک میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند .
درمانهای پزشکی و جراحی
· تزریق کورتیکواستروئید: در صورت عدم پاسخ به درمانهای اولیه، تزریق کورتیکواستروئید در ناحیه تونل رادیال میتواند التهاب و فشار روی عصب را به طور موقت کاهش دهد و گاهی به تشخیص دقیقتر کمک کند .
· جراحی رهاسازی عصب: جراحی به عنوان آخرین گزینه و تنها در صورتی در نظر گرفته میشود که پس از ۳ تا ۶ ماه درمان غیرجراحی، بهبودی حاصل نشود یا علائم شدید و پیشرونده باشند (مانند ضعف شدید عضلانی). در این عمل، جراح با ایجاد برشی کوچک، تونل رادیال را باز کرده و هرگونه ساختار فشردهکننده روی عصب را آزاد میکند .
نقش حیاتی کاردرمانی و توانبخشی در درمان سندرم تونل رادیال
صرف نظر از اینکه بیمار در مرحله درمان اولیه باشد یا پس از جراحی، کاردرمانی و توانبخشی، اصلیترین و مؤثرترین بخش درمان را تشکیل میدهد . در کلینیک توانبخشی قصرالدشت شیراز، برنامه کاردرمانی به صورت اختصاصی برای هر بیمار طراحی میشود.
اهداف اصلی کاردرمانی در این مسیر عبارتند از:
1. کاهش درد و التهاب: استفاده از مدالیتههای فیزیکی مانند اولتراسوند، لیزر درمانی و تحریک الکتریکی (TENS) برای تسکین درد و کاهش التهاب بافتهای اطراف عصب .
2. بهبود انعطافپذیری و دامنه حرکتی: انجام تمرینات کششی ملایم و تکنیکهای موبیلیزاسیون مفاصل برای کاهش سفتی عضلات ساعد و بهبود انعطافپذیری .
3. تقویت عضلات: با کاهش درد، کاردرمانگر تمرینات قدرتی تدریجی را برای عضلات ساعد، مچ و دست آغاز میکند تا ثبات مفصل افزایش یافته و از عود مجدد بیماری جلوگیری شود .
4. تکنیکهای تخصصی توانبخشی عصبی:
· تمرینات لغزش عصب (Nerve Gliding): این تمرینات با هدف بهبود حرکت عصب رادیال درون تونل و کاهش چسبندگیها انجام میشوند و نقش بسیار مهمی در کاهش علائم دارند .
· آزادسازی میوفاشیال و تکنیکهای دستی: کاردرمانگر با استفاده از تکنیکهای دستی، نقاط ماشهای و گرفتگیهای عضلانی را که ممکن است به عصب فشار وارد کنند، آزاد میکند.
5. آموزش ارگونومی و اصلاح الگوی حرکتی: یک بخش حیاتی از کاردرمانی، آموزش اصول صحیح استفاده از دست در فعالیتهای روزمره و شغلی است. این آموزشها شامل موارد زیر است :
· تنظیم صحیح ایستگاه کاری (مانند ارتفاع صندلی، موقعیت ماوس و صفحه کلید).
· آموزش نحوه صحیح بلند کردن اشیا و انجام حرکات چرخشی.
· استفاده از ابزارهای کمکی و ارگونومیک برای کاهش فشار روی ساعد و آرنج.
6. بازگشت تدریجی به فعالیت: کاردرمانگر یک برنامه مرحلهبندی شده برای بازگشت ایمن فرد به فعالیتهای روزمره، شغلی و ورزشی طراحی میکند تا از بازگشت علائم جلوگیری شود.
تجهیزات و روشهای نوین در کلینیک قصرالدشت
تیم کاردرمانی ما در شیراز با بهرهگیری از بهروزترین تجهیزات و متدهای روز دنیا، بهترین خدمات توانبخشی را به مراجعین گرامی ارائه میدهد. رویکرد ما درمان علت اصلی مشکل است، نه فقط علائم آن.
جمعبندی
سندرم تونل رادیال اگرچه کمتر شناخته شده است، اما میتواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره فرد داشته باشد. تشخیص به موقع و دقیق، اولین گام مهم در درمان است. به خاطر داشته باشید که درمان این عارضه صرفاً به استراحت یا دارو محدود نمیشود، بلکه کاردرمانی و توانبخشی تخصصی، قلب تپنده فرآیند بهبودی و تضمینکننده بازگشت کامل و پایدار به عملکرد طبیعی است.
اگر شما از درد مزمن و مبهم در ناحیه آرنج و ساعد رنج میبرید که با چرخش دست تشدید میشود، تیم مجرب و متخصص کلینیک توانبخشی قصرالدشت شیراز آماده ارائه مشاوره و همراهی شما در تمام مراحل تشخیص، درمان و توانبخشی است. با درمان صحیح و به موقع، میتوانید به زندگی بدون درد و فعالیتهای روزمره خود بازگردید.
برای رزرو نوبت و دریافت مشاوره تخصصی با ما تماس بگیرید.
کلینیک تخصصی توانبخشی قصرالدشت شیراز
فیزیوتراپی کاردرمانی گفتاردرمانی
اولین و مجهزترین مرکز توانبخشی شیراز
میدان قصرالدشت کوچه 34 وکلا
پذیرش و نوبت دهی: 09392024636
مدیریت ارگوتراپیست سجاد پیشه ور