تمرینات درمان صافی کف پا؛ ارزیابی و تمرینات تخصصی در کاردرمانی شیراز
تهیه و تالیف :ارگوتراپیست سجاد پیشه ور (دکترای علوم حرکتی)
صافی کف پا (Flat Foot) یکی از مشکلات شایع سیستم اسکلتی ـ عضلانی است که در آن قوس طبیعی کف پا کاهش پیدا میکند یا در هنگام ایستادن و تحمل وزن، کف پا بیش از حد به سمت خارج میچرخد. شدت صافی کف پا در افراد مختلف متفاوت است و در برخی افراد بدون علامت بوده، اما در بعضی موارد میتواند با درد، خستگی پا، تغییر الگوی راه رفتن و مشکلات زنجیره حرکتی اندام تحتانی همراه شود.
درمان صافی کف پا همیشه به معنی استفاده از یک تمرین ثابت برای همه افراد نیست. سن، میزان صافی کف پا، انعطافپذیری مفاصل، قدرت عضلات، نحوه راه رفتن، وجود درد و مشکلات همراه در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارند.
آیا صافی کف پا با تمرین درمان میشود؟
در بسیاری از موارد، تمرینات اصلاحی و توانبخشی میتوانند به تقویت عضلات کف پا و ساق، بهبود کنترل حرکتی، افزایش تعادل و اصلاح الگوی عملکردی پا کمک کنند.
در این زمینه، ارزیابی و درمان توسط کاردرمانگر متخصص در مشکلات حرکتی و ارتوپدی میتواند نقش مهمی داشته باشد؛ زیرا هدف فقط تقویت یک عضله نیست، بلکه باید عملکرد کل اندام تحتانی، تعادل و نحوه استفاده فرد از پا در فعالیتهای روزمره بررسی شود.
در بعضی افراد، تمریندرمانی بهتنهایی کافی نیست و ممکن است بسته به شرایط فرد، اصلاح کفش، کفی مناسب، آموزش وضعیت صحیح بدن یا سایر مداخلات توانبخشی نیز مورد نیاز باشد.
علل صافی کف پا
صافی کف پا میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله:
- عوامل ژنتیکی و خانوادگی
- شلی رباطها و افزایش انعطافپذیری مفاصل
- ضعف عضلات کف پا و ساق
- اختلال در عملکرد عضلات و تاندونهای حمایتکننده قوس پا
- اضافهوزن
- آسیبها و مشکلات ارتوپدی
- برخی اختلالات عصبی ـ عضلانی
- ایستادن یا فعالیتهای طولانیمدت
- استفاده نامناسب از کفش در برخی شرایط
بنابراین، تشخیص علت و شدت مشکل قبل از شروع تمرین اهمیت زیادی دارد.
چرا ارزیابی دقیق قبل از تمرین ضروری است؟
یکی از مهمترین اشتباهات در درمان صافی کف پا، انجام یک مجموعه تمرین ثابت برای همه افراد است.
صافی کف پا ممکن است همراه با مشکلات دیگری مانند چرخش مچ و ساق، ضعف عضلات، اختلال تعادل، تغییر الگوی راه رفتن، درد زانو یا لگن و مشکلات پاسچرال باشد.
از طرف دیگر، برنامه تمرینی مناسب برای یک کودک با یک فرد بزرگسال یکسان نیست. سن، سطح فعالیت، شدت اختلال، وجود درد و شرایط جسمانی فرد باید در برنامه درمانی در نظر گرفته شود.
به همین دلیل توصیه میشود قبل از شروع تمرینات، ارزیابی تخصصی انجام شود تا تمرینها متناسب با شرایط فرد انتخاب شوند.
عوارض بیتوجهی به صافی کف پا
همه موارد صافی کف پا الزاماً باعث عارضه نمیشوند؛ اما در صورت وجود اختلال عملکردی یا علائم، بیتوجهی به مشکل میتواند در برخی افراد با موارد زیر همراه باشد:
- درد و خستگی کف پا
- درد مچ پا
- تغییر الگوی راه رفتن
- کاهش تعادل
- افزایش فشار روی زانو
- ایجاد یا تشدید مشکلات زنجیره حرکتی اندام تحتانی
- کاهش کیفیت عملکرد در فعالیتهای روزمره و ورزشی
بنابراین، در صورت وجود درد، محدودیت حرکتی یا اختلال در راه رفتن، ارزیابی تخصصی توصیه میشود.
تمرینات پیشنهادی سطح ۱ برای صافی کف پا
توجه: تمرینات زیر یک برنامه عمومی هستند و برای همه افراد مناسب نیستند. بهتر است قبل از شروع تمرین، شرایط فرد توسط کاردرمانگر بررسی و برنامه متناسب با سن، شدت مشکل و علائم فرد تنظیم شود.
کاردرمانگر سجاد پیشه ور
۱. رعایت اصول ارگونومی و وضعیت صحیح بدن
اصلاح وضعیت بدن در هنگام نشستن، ایستادن، خوابیدن و انجام فعالیتهای روزمره یکی از پایههای مهم برنامه توانبخشی است.
فرد باید تا حد امکان از وضعیتهایی که فشار نامتقارن و طولانیمدت به اندام تحتانی وارد میکنند، پرهیز کند.
۲. جمع کردن تراباند با انگشتان پا
یک تراباند یا پارچه مناسب را روی زمین قرار دهید و با استفاده از انگشتان پا آن را به سمت خود جمع کنید.(3×2m)
این تمرین میتواند به فعالسازی عضلات کوچک کف پا و افزایش کنترل حرکتی انگشتان کمک کند.
۳. تمرینات تراباندی
تمرینات مقاومتی با تراباند میتوانند برای تقویت عضلات مچ و ساق مورد استفاده قرار گیرند.در دو جهت ۱۵_۲۰
از جمله میتوان به تمرینات تقویتکننده عضلات کنترلکننده حرکات مچ پا و تمرینات کششی عضلات ساق اشاره کرد.
میزان مقاومت تراباند و تعداد تکرارها باید بر اساس شرایط فرد انتخاب شود.
۴. تمرین تعادلی با تیلتبرد
ایستادن روی Tilt Board و کنترل وضعیت بدن میتواند برای افزایش تعادل و بهبود کنترل مچ پا مورد استفاده قرار گیرد.
در افراد دارای ضعف تعادلی، این تمرین باید با حمایت و تحت نظارت انجام شود.(۳۰ دوجهت)
۵. بالا و پایین رفتن از لبه استپ
در این تمرین فرد روی استپ قرار گرفته و با کنترل مناسب، حرکت بالا و پایین رفتن را انجام میدهد.
هدف، تقویت عضلات اندام تحتانی و بهبود کنترل حرکتی هنگام تحمل وزن است.(۲×۲۰)
۶. غلتاندن توپ زیر کف پا
یک توپ مناسب را زیر کف پا قرار دهید و آن را بهآرامی در جهات مختلف حرکت دهید.
این تمرین میتواند برای افزایش آگاهی حسی کف پا و ایجاد تحرک مناسب در این ناحیه استفاده شود.(۳min)
۷. راه رفتن روی پاشنه
راه رفتن کوتاهمدت روی پاشنهها، در صورت مناسب بودن برای فرد، میتواند به تقویت کنترل عضلات مچ و افزایش آگاهی از وضعیت پا کمک کند.(35m)
۸. راه رفتن به شکل «گردو شکستن»
در این تمرین، فرد با کنترل وضعیت پاها و انتقال مناسب وزن، الگوی مشخصی از راه رفتن را تمرین میکند.
اجرای صحیح حرکت اهمیت زیادی دارد و بهتر است ابتدا توسط درمانگر آموزش داده شود.(35m)
۹. برداشتن اشیا با انگشتان پا
قرار دادن اشیای سبک و مناسب روی زمین و برداشتن آنها با انگشتان پا، تمرینی برای تقویت کنترل انگشتان و عضلات کف پا است.(30)
۱۰. ایستادن روی یک پا
ایستادن روی یک پا یکی از تمرینات ساده و کاربردی برای تقویت تعادل و کنترل اندام تحتانی است.
با بهتر شدن تعادل میتوان میزان دشواری تمرین را بهتدریج افزایش داد.(30s×4)
۱۱. تمرین حرکات شست پا
حرکت دادن و کنترل شست پا بهصورت جداگانه میتواند به افزایش کنترل حرکتی انگشت شست و مشارکت بهتر آن در عملکرد پا کمک کند.(30×3s)
مدت انجام تمرینات سطح ۱
برنامه تمرینی سطح ۱ معمولاً میتواند در یک بازه حدود ۱ تا ۳ ماهه دنبال شود؛ اما مدت دقیق درمان برای هر فرد متفاوت است.
تعداد جلسات، تعداد تکرار، مدت نگهداشتن هر حرکت و زمان پیشرفت به سطح عملکرد و پاسخ فرد به تمرینات بستگی دارد.
هدف، انجام تمرین بیشتر نیست؛ هدف انجام تمرین صحیح و متناسب با شرایط فرد است.
مراجعه حضوری یا دریافت برنامه غیرحضوری؟
بهترین روش، مراجعه حضوری و ارزیابی دقیق توسط کاردرمانگر است؛ زیرا در ارزیابی حضوری میتوان وضعیت پا، مچ، زانو، تعادل، نحوه ایستادن و الگوی حرکتی فرد را دقیقتر بررسی کرد.
با این حال، اگر امکان مراجعه حضوری ندارید، میتوانید برای بررسی اولیه، تصاویر مناسب از ناحیه درگیر و اطلاعات مربوط به شرایط فرد را ارسال کنید تا در صورت امکان، راهنمایی و تمرینات متناسب ارائه شود.
«توجه داشته باشید که برنامه تمرینی غیرحضوری جایگزین ارزیابی کامل حضوری نیست و در صورت وجود درد شدید، تورم، آسیب، تغییر شکل واضح یا محدودیت حرکتی، ارزیابی حضوری اهمیت بیشتری دارد.»
مشاهده کلیپ تمرینات صافی کف پا
برای مشاهده کلیپهای آموزشی و تمرینات مرتبط با صافی کف پا میتوانید به صفحه اینستاگرام مجموعه مراجعه کنید:
Instagram:
"kardarmani_goftardarman_shiraz"
پایان تمرینات سطح ۱
برای دریافت و آشنایی با تمرینات سطح ۲ صافی کف پا و تنظیم برنامه متناسب با شرایط فرد، با مجموعه کاردرمانی قصردشت شیراز در تماس باشید.
---
کاردرمانی قصردشت شیراز
مدیریت: ارگوتراپیست سجاد پیشهور
دکترای علوم حرکتی
آدرس: شیراز، فلکه قصردشت، ابتدای کوچه ۳۴ وکلا
تلفنهای تماس:
- ۰۹۳۹۲۰۲۴۶۳۶
- ۰۹۱۰۷۴۴۳۰۱۱
- ۰۷۱-۳۶۳۰۸۳۴۱
وبسایت:
www.kardarmanishiraz.com
اینستاگرام:
kardarmani_goftardarman_shiraz